عین القضات همدانی عارف و اندیشمند بزرگ سدۀ ششم هجری است که به بسیاری از آیات و برخی از احادیث از دریچۀ تأویل های تازه و بدیع نگریسته است. در این جستار کوتاه برآنیم تا به تأویل عرفانی حدیث نبوی «لا یَدخُلُ الجَنّةَ نَمّامٌ» در آثار عین القضات همدانی بپردازیم و ابتکار و نوآوری او را در این زمینه بررسی کنیم. عین القضات بر خلاف دیگر عارفان و اندیشمندان، حدیث مذکور را به صورت عرفانی تأویل کرده و آن را با یکی از مهم ترین ارکان عرفان و تصوّف خود یعنی «عادت ستیزی» پیوند داده است. به باور او مصداق «نمّام» در حدیث پیامبر (ص) کسی است که به پیروی از اعمال و سخنان گذشتگان خود برخاسته و با تقلید از آنان با موضوعات گوناگون مواجه می شود و اصطلاحاً «سخن چینی» می کند. تأویل عرفانی قاضی همدانی از حدیث مذکور تازه است و در آثار دیگر عارفان و صوفیان دیده نشده است.

کلمات کلیدی