در شاهنامه، اسطورة سیاوش و تداوم آن، کیخسرو، قلب روایی کتاب است که رشته‌ای از داستان‌های مرتبط (کین سیاوش) را به هم پیوند داده است. همین نقش را در فرهنگ ایرانی، آیین نوروز داشته است. نوروز، تنها آیین باستانی با ریشه‌های پیشازرتشتی است که با سنت نیاپرستی هندواروپایی و باورهای بومیان ایران نیز ارتباط داشته است. در شاهنامه مهاجرت سیاوش به توران، مظهر هبوط او به جهان زیرین (زمستان) و بازگشت کیخسرو به ایران، نمود اسطوره‌زدایی شدة بازگشت وی به روی زمین (بهار) و مشابه تبعید ایزد همسان بابلی (تموز) به جهان زیرین و بازگشت پیروزمندانه‌اش در آغاز بهار است. در داستان سیاوش، با بازگشت کیخسرو به ایران، پس از هفت سال خشکسالی، باران می‌بارد. این برکت نیاز به قربانی دارد که آیین‌های جزئی‌تری در دل آیین اصلی (نوروز/ آکیتو)، مثل میرنوروزی، برنشستن کوسه و ساکئا برای تداوم این نقش شکل گرفته‌اند. مطابق تحلیل این جستار، نقش همسان نوروز با داستان سیاوش، در دو بخش این آیین تبلور می‌یافته است: در آیین‌های باستان آیین زمستانی، سیاوشان (بخش سوگ) و بهاری، فروردینگان (بخش جشن) بوده است که در شاهنامه همسان دو داستان سیاوش (با پایان منتهی به سوگ) و کیخسرو (پایان منتهی به جشن پیروزی بر افراسیاب) است. یعنی در سنت ایرانی، سیاوش، داستان زمستان و کیخسرو داستان بهار بوده است. همین نقش را در فرهنگ سامی، تموز و آکیتو داشته‌اند. بنابراین تداوم نوروز در فرهنگ و تمدن ایران عصر اسلامی، نیز می‌توانسته ارتباطی به ریشة مشترک این آیین در خاورمیانة کهن داشته باشد.

کلمات کلیدی