این پژوهش با به‌کارگیری روش گستره‌پژوهی نظام‌مند، به تحلیل و ترکیب دیدگاه‌های صاحب‌نظران در حوزه برنامه درسی مذاکره‌ای پرداخته است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که رویکردهای موجود را می‌توان در یک پیوستار سه‌بعدی شامل سطوح «حداقلی»، «میانی» و «حداکثری» دسته‌بندی نمود. پژوهش حاضر با ارائه «مدل پیوستاری مشارکت دانش‌آموزان»، چارچوبی جامع طراحی کرده است که تمام سطوح تصمیم‌گیری از انتخاب محتوای کلاسی تا سیاستگذاری‌های کلان آموزشی را پوشش می‌دهد. این مدل با تأکید بر انعطاف‌پذیری محتوایی و تطبیق‌پذیری بافتی، به‌صورت نظری و عملی قادر است شکاف بین برنامه درسی قصدشده، اجراشده و کسب‌شده را به‌طور معناداری کاهش دهد. تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد اجرای این مدل از یکسو موجب افزایش تعهد و مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان نسبت به فرآیند یادگیری می‌شود و از سوی دیگر یادگیری پایدار و عمیق‌تر را محقق می‌سازد. با این حال، چالش‌های اساسی شامل مقاومت ساختاری نظام‌های متمرکز آموزشی، ضرورت بازتعریف نقش معلم (از انتقال‌دهنده به تسهیل‌گر)، و نیاز به تدوین چارچوب‌های حقوقی برای تضمین مشارکت مؤثر است. این پژوهش با تلفیق شواهد نظری و الگوهای تجربی موفق، راهکارهای عملیاتی برای اجرا در بافت‌های آموزشی مختلف (از مدارس تا دانشگاه‌ها) ارائه می‌دهد و بر ظرفیت‌سنجی نهادی و آماده‌سازی فرهنگی به‌عنوان پیش‌شرط‌های موفقیت تأکید می‌ورزد.

کلمات کلیدی