نقاط روستایی، به دلیل روابط تنگاتنگ با محیط طبیعی و داشتن توان های محدود، آسیب پذیری بالایی در مواجهه با بحران ها دارند. با تشکیل دهیاری ها به عنوان نهاد مدیریت روستایی، امکان مناسبی برای پیگیری، زمینه سازی و تداوم برنامه های مربوط به ایمنی و مدیریت بحران در جامعه ی روستایی فراهم آمد. بر این اساس هدف پژوهش حاضر سنجش عملکرد دهیاران دوره پنجم و ششم در مدیریت بحران روستایی می باشد. منطقه مورد مطالعه بخش مرکزی شهرستان بجنورد در استان خراسان شمالی است. روش تحقیق توصیفی-پیمایشی و از نظر هدف کاربردی در دو مقطع زمانی 1397 و 1401 انجام شد. ابزار گرداوری اطلاعات، پرسشنامه محقق ساخته می باشد. مطابق شرح وظایف نهاد دهیاری 14 وظیفه در زمینه مدیریت بحران برای دهیاران در چهار مرحله اقدامات پیشگیری، آمادگی، پاسخ و بازسازی تعریف شد. در این مطالعه 44 روستا معادل 56 درصد آبادی های دارای سکنه بخش مرکزی شهرستان بجنورد که بیشتر در معرض مخاطرات طبیعی بوده اند، انتخاب شد. در این روستاها 88 دهیار در دو مقطع زمانی در تکمیل ابزار پژوهش مشارکت نمودند. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون های تی دو نمونه مستقل و تی تک نمونه ای و آزمون نسبت در نرم افزار SPSS انجام شد. یافته‌های حاصل از بررسی اقدامات پیشگیرانه نهادهای متولی در نواحی روستایی بیانگر آن است که نه‌تنها بهبود قابل‌توجهی در شاخص‌های عملکردی مشاهده نشد، بلکه در بسیاری از موارد، افت معناداری در اجرای اقدامات پیشگیرانه رخ داده است. بررسی عملکرد دهیاران در مدیریت بحران روستایی طی دو دوره پنجم و ششم شوراهای اسلامی نشان داد، به‌رغم بهبود کلی، در مراحل مختلف مدیریت بحران، در برخی حوزه‌ها با افت معنادار مواجه بوده است. مهم‌ترین ضعف‌ها در اقدامات پیشگیرانه و آمادگی مشاهده شده‌اند که ناشی از کاهش مشارکت نهادی، نبود آموزش‌های تخصصی، کمبود منابع و گسست ارتباطی میان نهادهای محلی و مراجع بالادستی است. این وضعیت، تاب‌آوری جوامع روستایی را در برابر بحران‌های طبیعی به‌ویژه در مناطق پرمخاطره‌ای مانند بخش مرکزی شهرستان بجنورد، با تهدید جدی مواجه می‌سازد. از آنجا که دهیاری‌ها ظرفیت مناسبی برای ایفای نقش مؤثر در مدیریت بحران دارند، تقویت آموزش، برنامه‌ریزی و هماهنگی بین نهادی می‌تواند اثربخشی این نهاد را افزایش دهد.

کلمات کلیدی