التحبیر فی علم التعبیر یکی از قدیمی‌ترین خوابنامه‌های مستقل فارسی است که به امام فخر رازی (م: 606ق.) نسبت یافته و برای نخستین بار ایرج افشار در سال 1354 آن را تصحیح و چاپ کرده است. در این پژوهش تلاش شده است تا با بررسی تصحیح ایرج افشار و مقایسۀ آن با تعبیرالرؤیاهای عربی و خوابنامه‌های فارسی به یکی از سرچشمه‌های این اثر و جویباران حاصل از آن توجّه شود. همچنین با تطبیق تصحیح افشار با نسخۀ استفاده‌شدۀ او و نیز با مقایسۀ آنها با دست‌نویس المعتبر فی علم التعبیر نشان داده شده است که از یک سو چاپ افشار اشکالات و کاستی‌های نسبتاً زیادی دارد و از سوی دیگر استفاده از دست‌نویس المعتبر فی علم التعبیر در تصحیح مجدّد این اثر و رفع کاستی‌های آن ضرورت دارد. این اشکالات و کاستی‌ها به‌طور عمده دو علّت داشته است: یکی خطای مصحّح و دیگر آسیب‌دیدگی نسخه. اشکالات و کاستی‌های نشئت‌گرفته از خطای مصحّح را می‌توان به شش گروه تقسیم کرد: افزودن کلمه یا کلمه‌های غیرضروری که در نسخه وجود ندارد، افزودن کلمه یا کلمه‌های نادرست، حذف بی‌دلیل کلمه یا کلمه‌هایی که در نسخه وجود دارد، غلط‌خوانی برخی از ضبط‌‌‌های نسخه، ثبت ضبط‌‌‌های نادرست در متن و قیاسی تصحیح‌ نکردن آنها و در مواردی بسیار اندک اشکالات تایپی. اشکالات و کاستی‌های ناشی از آسیب‌دیدگی نسخه نیز به چهار گروه تقسیم می‌شود: ثبت نکردن ضبط‌‌‌های نسبتاً ناخوانا، ثبت نادرست ضبط‌‌‌های مبهم نسخه، ذکر نکردن ضبط‌‌‌های پاک‌شده و تشخیص ‌ندادن محلّ فصل‌بندی هشت برگ پایانی.

کلمات کلیدی