چکیده ساختار قضایی عثمانی دربردارندۀ اصطلاحات و مناصبی بود که عنوانشان با کارکرد و وظایف تفاوت چشمگیری داشته است و ناسازواری‌هایی را در اسامی عناوین و کارکرد در برگرفته بود که بیش از هر چیز در سه اصطلاح قاضی، قضا و قاضی‌عسکر نمود یافته است. در این پژوهش، تلاش شده است تا با رویکرد تحلیلی-توصیفی و به شیوۀ مطالعات کتابخانه‌ای به استخراج داده‌های مربوطه از منابع ترکی پرداخته شود و مشخص شده است که قاضی عثمانی متفاوت از قاضی سایر حکومت‌ها، از مدیران مهم ایالتی عثمانی بود که به وظایف اداری- بلدی اشتغال داشت. این ناسازواری عنوان قاضی با وظایف مربوطه تحت تاثیر سیاست عثمانی در گماردن قاضیان از میان خاندان‌های برجسته، یا طبقۀ تحصیل‌کرده مدرسی و یا در جریان توسعۀ منابع درآمدی به وجود آمده است. نیز مشخص شده است که قضا در میان عثمانیان، در مفهوم شهرستان و واحد اداری ایالتی به کار می‌رفت که نام خود را از قاضی به عنوان مدیر قضا گرفته بود و تبدیل آن به واحد اداری، به سبب ادغام «ناحیه» به عنوان واحد اداری با «قضا» به عنوان واحد امور حقوقی بوده است. قاضی‌عسکر نیز که در حکومت‌های دیگر به قضاوت نظامیان اشتغال داشت، در جایگاه قاضی‌القضات عثمانی ایفای وظیفه می‌کرد، و در جریان آشفتگی برآمده از عصر فترت عثمانی چنین وظایفی را در برگرفت و به عنوان مقام عالی‌دست قضایی عثمانی فعالیت کرد.

کلمات کلیدی