ابقه و هدف: در کشاورزی، پیدا کردن مکان بهینه برای محصولات کشاورزی می‌تواند ضمن افزایش مزایای اقتصادی و کاهش پیامدهای منفی محیط زیستی‌، در بهبود سلامت بوم‌نظام‌های زراعی مؤثر باشد. در تحلیل‌های مکانی کشاورزی، لایه-های اطلاعاتی از منابع موجود از جمله اقلیم، آب، توپوگرافی و حاصل‌خیزی خاک در قالب مجموعه‌ای منسجم و هماهنگ جهت تعیین نوع کاربری به وجود می‌آید. این مطالعه با هدف بررسی عملکرد دانه ارقام مورد کشت گندم در سامانه‌های زراعی آبی و دیم شهرستان بندرترکمن در سال زراعی 1399-1398 انجام شد. مواد و روش‌ها: در این تحقیق، تعداد 59 مزرعه گندم شامل 16 مزرعه آبی و 43 مزرعه دیم به‌صورت تصادفی و با پراکنش یکنواخت در سطح شهرستان انتخاب شدند. میزان شوری، اسیدیته، درصد ماده آلی خاک و مقادیر بارش شهرستان در دوره رشد گندم در این سال مورد بررسی قرار گرفت. نوع ارقام کشت شده در این مزارع شامل 4 رقم قابوس، مروارید، لاین‌های N91-17 و N87-20 بودند. در مرحله رسیدگی و قبل از برداشت محصول، طبق الگوی W و با استفاده از کوادرات 25/0 مترمربعی نمونه‌گیری از مزارع انجام و عملکرد دانه آن‌ها محاسبه گردید. سپس با ارزیابی روش‌های مختلف درون‌یابی و انتخاب روش برتر، نقشه عملکرد دانه گندم در سطح اراضی کشاورزی شهرستان در محیط ArcMap تهیه گردید. یافته‌ها: طبق نتایج این مطالعه، میانگین عملکرد دانه بین نوع نظام کشت دیم (01/5 تن در هکتار) و آبی (16/5 تن در هکتار) گندم و همین‌طور عملکرد دانه تولیدی ارقام در مزارع گندم شهرستان اختلاف معنی‌داری نداشتند. بارش کافی در طول دوره رشد و عدم نیاز به آبیاری در مزارع آبی، می‌تواند دلیلی بر عدم وجود اختلاف معنی‌دار بین مزارع آبی و دیم منتخب در این سال زراعی باشد. تهیه نقشه پراکنش عملکرد دانه گندم در سطح شهرستان نشان داد که بخش‌های جنوبی و شرقی منطقه به‌دلیل شوری کم خاک، اسیدیته مطلوب، درصد بالای ماده آلی، توزیع و مقدار مناسب بارندگی در این نقاط، از عملکرد بالاتری برخوردار بودند. همچنین بررسی تولید ارقام از نظر میزان ظرفیت یا عملکرد قابل انتظار آن‌ها نشان داد که 83 درصد از مزارع توانستند تولید قابل قبولی داشته باشند. نتیجه‌گیری کلی: نتایج نشان داد که اکثر مزارع گندم شهرستان قادر به تولید عملکرد قابل انتظار ارقام بوده‌ و در شرایط مطلوبی قرار گرفته-اند. اراضی قسمت‌های غربی و شمال‌غرب شهرستان، به دلیل عدم توان تولید عملکرد قابل قبول و مشکل شوری بالای خاک، بهتر است به کشت گیاهانی با نیازهای محیطی کم‌تر و با سازگاری بیش‌تر به این شرایط اختصاص داده شود.

کلمات کلیدی