عنوان : ( تئوری تکوین طوفانهای گردوغباری در خاورمیانه؛ تحلیلی بر نقش مکانیکی رشته کوه زاگرس )
نویسندگان: عباس مفیدی ,
Full Textچکیده
در این تحقیق سازوکار تشکیل و تکوین طوفان های گردوغباری در خاورمیانه مورد بررسی قرار گرفت. در این راستا، نقش رشته کوهها در پیدایش گردش جو در مقیاس منطقهای و بدنبال آن شکل گیری جریانات مداوم و پایدار در پایینترین ترازهای جو در طول تابستان بر روی خاورمیانه از منظر تئوریک، مورد ارزیابی قرار گرفت. ابتدا نقش رشته کوه زاگرس به عنوان چشمه گرمای ارتفاع یافته در تابستان در شکلگیری واچرخند تراز میانی وردسپهر مورد ارزیابی قرار گرفت. در طول تابستان به واسطه فرارفت قائم گرما با منشا رشته کوه زاگرس، یک گردش واچرخندی مداوم و قوی بر روی غرب خاورمیانه در محدوده رشته کوه زاگرس در ترازهای میانی وردسپهر شکل میگیرد. واچرخند زاگرس، سبب شکل گیری یک گردش بسته منطقه ای بر جانب غربی خود میشود که در ادامه با نزول هوا بر روی بین النهرین، تقویت گردش واچرخندی در پایینترین ترازهای جو بر روی شمال شبه جزیره عربستان را در پی دارد. شکل گیری گردش واچرخندی تراز زیرین در برهمکنش با گردش چرخندی بر جانب غربی زاگرس، ضمن ایجاد یک جریان شمال-شمال غربی در محدوده کشور عراق و غرب خلیج فارس، پیدایش باد شمال را بدنبال دارد. بدین ترتیب، واداشت های گرمایی رشته کوه زاگرس در تابستان، در شکل گیری یک باد مداوم و پایدار (باد شمال) بر روی بین النهرین نقش بازی میکند. باد شمال در شرایطی که در ترازهای زیرین جو به یک باد شدید تبدیل شود، سازوکار اصلی وقوع طوفان های گردوغباری تابستانه در خاورمیانه محسوب میگردد. در کنار واداشتهای گرمایی رشته کوه زاگرس، در طول فصل تابستان ما شاهد وزش یک باد شرقی تراز زیرین بر جانب شرقی رشته کوه زاگرس هستیم. این جریان شرقی که در نتیجه شکل گیری یک واچرخند موسوم به واچرخند ترکمنستان در محدوده شرق دریای کاسپین شکل گیری می گیرد، به شکل مکانیکی در تشکیل واچرخند زاگرس در وردسپهر میانی نقش دارد. در واقع، هم افزایی واداشت های گرمایی و مکانیکی رشته کوه زاگرس سبب شکل گیری واچرخند زاگرس در وردسپهر میانی میگردد. بررسیها نشان میدهد که، تقویت واچرخند ترکمنستان، ضمن تقویت باد شرقی بر جانب شرقی رشته کوه زاگرس، تقویت مکانیکی واچرخند زاگرس، تقویت جریان نزولی بر روی بین النهرین، تقویت گردش واچرخندی بر جانب شمالی شبه جزیره عربستان و در نهایت تقویت و تشدید باد شمال بر روی خاورمیانه را با ایجاد یک سری پسخور مثبت بدنبال دارد. نتیجه سازوکار یادشده، تبدیل باد شمال به یک جت تراز زیرین و بدنبال امکان برداشت غبار از مناطق خشک عراق و سوریه و پیدایش طوفان های گردوغباری در امتداد وزش باد شمال در خاورمیانه است.
کلمات کلیدی
, طوفان های گردوغبار, رشته کوه زاگرس, واچرخند ایران, واداشت مکانیکی و گرمایی, خاورمیانه
@inproceedings{paperid:1106156,
author = {مفیدی, عباس},
title = {تئوری تکوین طوفانهای گردوغباری در خاورمیانه؛ تحلیلی بر نقش مکانیکی رشته کوه زاگرس},
booktitle = {چهارمین کنفرانس بین المللی علوم کواترنری},
year = {2025},
location = {مشهد, ايران},
keywords = {طوفان های گردوغبار، رشته کوه زاگرس، واچرخند ایران، واداشت مکانیکی و گرمایی، خاورمیانه},
}
%0 Conference Proceedings
%T تئوری تکوین طوفانهای گردوغباری در خاورمیانه؛ تحلیلی بر نقش مکانیکی رشته کوه زاگرس
%A مفیدی, عباس
%J چهارمین کنفرانس بین المللی علوم کواترنری
%D 2025
