ایران با برخورداری از تنوع زیستی غنی، دارای پتانسیل بالایی در زمینه گیاهان دارویی، به خصوص گیاهان دارویی مرتعی است. از سوی دیگر، تخریب مراتع ناشی از عوامل مختلف از جمله چرای مفرط دام، معیشت پایدار دامداران را با چالش مواجه کرده است. این مطالعه با هدف مقایسه ارزش اقتصادی بهره‌برداری از گیاه دارویی باریجه (Ferula gummosa) با تولید علوفه در مراتع سامان عرفی چاه گنجی نیشابور انجام شد تا راهکاری برای تنوع بخشیدن به درآمد مرتعداران و کمک به حفظ مراتع ارائه دهد. روش کار شامل مطالعات میدانی برای اندازه‌گیری تولید علوفه (به روش قطع و توزین) و برآورد تراکم و تولید صمغ باریجه بود. همچنین، ارزش اقتصادی هر دو محصول بر اساس قیمت‌های بازار در سال 1403 محاسبه گردید. نتایج نشان داد درآمد حاصل از برداشت باریجه در هر هکتار به طور میانگین 7,382,760 تومان بوده، در حالی که درآمد ناشی از فروش علوفه تنها 2,220,073 تومان برآورد شد. به عبارت دیگر، ارزش اقتصادی باریجه 3.3 برابر بیشتر از علوفه بود. آزمون t معنی‌داری تفاوت را بین این دو درآمد در سطح 1% تأیید کرد. این یافته‌ها با نتایج مطالعات مشابه دیگر همخوانی دارد و نشان می‌دهد بهره‌برداری پایدار از گیاهان دارویی می‌تواند به عنوان منبع درآمدی جایگزین، زمینه کاهش وابستگی به دام و تخریب مراتع را فراهم کند. در نهایت، اگرچه توسعه بهره‌برداری از گیاهان دارویی مانند باریجه می‌تواند به معیشت پایدار و حفظ مراتع بینجامد، اما تأکید می‌شود که هر مرتع باید بر اساس مطالعات دقیق ارزیابی شود تا از بهره‌برداری بی‌ضابطه و پیامدهای منفی آن جلوگیری گردد. مدیریت خردمندانه می‌تواند امکان بهره‌برداری چندمنظوره و همزمان از علوفه و گیاهان دارویی را فراهم آورد.

کلمات کلیدی