با افزایش فشار بر منابع آب، رشد جمعیت و تغییرات اقلیمی، نیاز به راهکارهای نوین در برنامه‌ریزی دقیق آبیاری بیش از پیش احساس می‌شود. در این میان، به‌کارگیری فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی (AI) می‌تواند افق‌های جدیدی را برای طراحی برنامه‌های بهینه آبیاری، مبتنی بر داده‌های محیطی و نیاز آبی گیاه، فراهم سازد. این مطالعه با هدف بررسی کاربرد هوش مصنوعی در تصمیم‌سازی و زمان‌بندی آبیاری، ابعاد مختلفی از جمله تحلیل پیشینه آبیاری، روش‌شناسی‌های نوین، گردآوری و تحلیل داده‌ها، تعیین الگوهای مصرف، و ارائه چارچوب‌های تصمیم‌یار را مورد بررسی قرار داده است. در مرور منابع، الگوریتم‌هایی همچون یادگیری ماشین، منطق فازی، یادگیری عمیق و شبکه‌های عصبی مصنوعی نقش مؤثری در پیش‌بینی نیاز آبی و برنامه‌ریزی دقیق آبیاری ایفا کرده‌اند. همچنین، نوع سامانه آبیاری (قطره‌ای، بارانی، سطحی) بر دقت و عملکرد مدل‌های هوشمند تأثیرگذار بوده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از سامانه‌های هوشمند در برنامه‌ریزی آبیاری منجر به کاهش قابل‌توجه مصرف آب (۲۰ تا ۴۰ درصد) و بهبود عملکرد محصولات کشاورزی شده است. با این حال، چالش‌هایی چون نبود زیرساخت مناسب، هزینه‌های اولیه بالا، و محدودیت در داده‌های محیطی، از موانع گسترش این رویکردها محسوب می‌شوند. در پایان، پیشنهادهایی جهت بومی‌سازی الگوریتم‌های هوشمند و ارتقاء توانمندی کشاورزان در بهره‌گیری از این فناوری‌ها ارائه شده است.

کلمات کلیدی