در منابع روایی شیعه و اهل سنت، روایتی به نقل از پیامبر ص نقل شده است که مضمون آن چنین است: «امتی که آغاز آن من و پایان آن عیسی ع باشد، هلاک نخواهد شد». در برخی نقل ها گونۀ دیگری از این گزاره وجود دارد که در آن، نام مهدی ع به عنوان اوسط یا وسط این امت ذکر شده است. همچنین در برخی روایات شیعه، در کنار پیامبر ص، دوازده امام ع به عنوان اجزای این منظومه یاد شده اند. پرسش اصلی آن است که متن معیار و اصیل این گزارش کدام است؟ پژوهش حاضر با تکیه بر این مبنا که احادیث غالباً در خلأ صادر نشده اند و می توانند به رخدادهای تاریخی و فضای گفتمانی عصر خود پیوند داشته باشند، به گونه شناسی، تبارشناسی و تحلیل جریان شناسانه نقل های مختلف این روایت می پردازد. روشن است که نتایج این بررسی می تواند در فهم دقیق تر مباحث آخرالزمان و مسئله مهدویت نیز تأثیرگذار باشد. یافته های تحقیق نشان می دهد: 1- در منابع اهل سنت، متن اصیل این گزاره در زمینه نبرد موته نقل شده و از طریق همین فضا قابل فهم است؛ 2- در منابع شیعه، گزارشی که پیامبر ص و امامان ع را آغاز امت و عیسی ع را پایان آن معرفی می کند، قابل ردیابی در بستر اندیشه امامت است و با مبانی کلامی شیعه سازگاری درونی دارد؛ 3- این گزاره، هنگامی که در کنار روایت معروف اقتدای عیسی ع به امام مهدی ع در آخرالزمان قرار گیرد، معنای کاملاً قابل دفاعی پیدا می کند و ساختار آن از نظر اعتقادی و حدیثی منسجم به نظر می رسد؛ 4- اما گزارشی که مهدی ع را «اوسط» یا «وسط امت» معرفی می کند، در مقایسه با دو گزارش یادشده، فاقد پشتوانه محکم سندی و تاریخی است و قرائن جدی بر ساختگی بودن آن دلالت دارد.

کلمات کلیدی