نماتدهای ریشه‌گرهی به عنوان انگل اجباری گیاهان، دارای پراکنش وسیعی می‌باشند. ترکیبات زیستی فعال مشتق شده از گونه‌های Streptomyces طیف وسیعی از تنوع شیمیایی را نشان می دهند و خاصیت نماتدکشی دارند. در این تحقیق، تاثیر 18 جدایه استرپتومایسس در شرایط آزمایشگاهی بر کاهش تفریخ تخم و مرگ‌و‌میر لارو نماتد Meloidogyne javanica بررسی شد. برخی ویژگی‍های مهارزیستی و ارتقای رشدی گیاه، در‍ جدایه‍های باکتری نیز ارزیابی گردید. بعد از 72 ساعت، کاهش تفریخ تخم در دو جدایه S116 و BAD به ترتیب 1/37 و 5/38 درصد نسبت به شاهد نماتد برآورد شد. مرگ‍و‍میر لاروها در دو جدایه‍ی ذکر‍شده به میزان 100 و 67/65 درصد رسید. در شرایط گلخانه، کارایی پنج جدایه منتخب آنتاگونیست با توان تولید سیدروفور، اکسین، کیتیناز،Acc دآمیناز و نیز حلالیت فسفات، بر کاهش شاخص‍های بیماریزایی نماتد ریشه‍گرهی بررسی شد. در تیمار نماتد+ جدایه BAD، تعداد گال و کیسه‌تخم در ریشه به‍ترتیب به میزان 6/19 و 4/35 درصد نسبت به شاهد کاهش یافت. تعداد لاروها در خاک گلدان این تیمار نصف خاک گلدان شاهد برآورد شد. جدایه‍ی BAD به صورت انفرادی و در حضور نماتد، در ارتقای شاخص‍های رشدی گیاه گوجه‍فرنگی در مقایسه با شاهد سالم و آلوده تاثیر داشت. در تیمار نماتد+ جدایه BAD، وزن تر اندام‌هوایی و ریشه در مقایسه با شاهد آلوده به نماتد به‌ترتیب به میزان 4/21 و 5/27 درصد افزایش نشان داد. آنالیز تبارزایی ژن 16s rDNA، جدایه‍ی BADرا مابین گونه‍های S. carpaticus و S. olivaceus قرار داد. بر اساس نتایج مطالعه‍ی حاضر، جدایه‍ی BAD به‍عنوان جدایه موثر در زیست‌مهارگری نماتد در گلخانه مطرح و گزینه مناسبی جهت بررسی‌های بیشتر مزرعه‌ای و مهار تلفیقی نماتد ریشه‍گرهی می‍باشد که تحت نام Streptomyces sp. FUM-BAD جهت پژوهش‌های آینده در کلکسیون بخش بیماری‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد نگهداری می‌شود.

کلمات کلیدی