این مقاله بر بازاندیشی انتقادی برخی از مفروضات ضمنی مطالعات کودکی در ایران معاصر از دو منظر الهیاتی و تاریخی تمرکز دارد. در سالهای اخیر، مطالعات حوزه کودکی در علوم تربیتی ایران از نظر کمّی توسعه یافته، اما به نظر میرسد تأملات در لایههای بنیادی این حوزه هنوز از غنای نظری کافی برخوردار نیست. این مطالعات عمدتاً وامدار نظریهها و الگوهای برگرفته از بنیانهای سکولار غرب هستند، بدون آنکه به صورت انتقادی به مفروضات بنیادین آنها التفات گردد. نویسندگان این مقاله بر این باورند که در پس این نظریهها و الگوها، دستکم دو دسته مفروضات اساسی ـ الهیاتی و تاریخی ـ قابل شناساییاند که به دلیل غفلت از آنها، تحلیل وضعیت موجود و چشمانداز آینده مطالعات کودکی دچار آسیب شده است. در دسته مفروضات الهیاتی، مقاله به برخی از مهمترین قرائتهای الهیاتی از نحوه ظهور جهان مدرن اشاره دارد و ریشهها و بنیانهای الهیاتی مدرنیته را آشکار میسازد. بنابر این نگاه، به نظر میرسد بسیاری از پرسشها و مفاهیم کلیدی در مطالعات کودکی در غرب، ریشه در سنتهای الهیاتی و دگردیسیهای آن دارد و پنهان ماندن این تبار الهیاتیِ مدرنیته، تصویر ناقصی از این میراث فکری ناصواب بازتاب میدهد. در بعدی دیگر، برخی از شواهد تاریخی - همچون یافتههای تاریخی مانند مطالعه فیلیپ اریه درباره تاریخ کودکی در اروپا با پژوهشهای آونر گیلادی در تمدن اسلامی - حاکی از آن است که معنا و ارزشمندی کودک و کودکی و نیز مسیر تاریخی تحول آنها، در این دو قلمرو تمدنی ـ جغرافیایی تفاوتهای بنیادینی دارند. فرض گرفتن جهانشمولی این مسیر و تعمیم الگوهای اروپایی به سایر فرهنگها و تمدنها، تحلیلها و سیاستگذاریها را با خطاهای جدی مواجه میسازد. بر این اساس، طراحی و پیشبرد پروژه بومی و تمدنی مطالعات کودکی مستلزم بازاندیشی انتقادی در مفروضات الهیاتی و تاریخیای است که بهگونهای ضمنی بر گفتمان رایج حاکم شدهاند.

کلمات کلیدی