یکی از رساله های قانونی کتاب مقدس یهودیان. متن مقدس یهودیان؛ یعنی تنخ به سه بخش تورات، نبویم و کتوبیم تقسیم می شود. کتاب هایی مثل مزامیر داود، امثال سلیمان، کتاب جامعه و برخی رساله های غیرقانونی از قبیل بن سیراه و حکمت سلیمان در زمره کتوبیم (کتب حکمی) قرار می گیرند و مزامیر نخستین رساله در بین این آثار است. البته گاهی اوقات به ویژه در منابع تنائیم، مزامیر پس از کتاب روت دومین رساله در مجموعه کتوبیم محسوب می شود(گرین استین، XII/39؛ جودایکا، XVI/664؛ کیتل، 324؛ واژه های فرهنگ یهود، 201). مزامیر در عبری و در متون ربنی تهیلیم نام دارد و به معنای سروده و نیایش و مناجات و در قالب شعر است (گرین استین، همانجا؛ تامسون،1053 ). افزون بر این، مزامیر در فرهنگ اسلامی با عنوان زبور نیز شناخته می-شود. زبور از واژه عبری زیمراه برگرفته شده و به معنای سرودی است که با دف و بربط خوانده می شود (مزامیر، 5: 98؛ 2: 81) و سه بار هم در قرآن در سوره های نساء/ 161؛ اسراء/57؛ انبیاء/105 به کار رفته است که اشاره به کتاب داود دارد (فرهنگ قصص قرآن، 81-80، معجم الألفاظ والأاعلام القرآنیة، 726، معجم الفاظ القرآن الکریم، 532، فرهنگ موضوعی قرآن کریم، 1987-1986) . واژه زبور که در سنت اسلامی رایج شده مشتق از ریشه ز-ب-ر و در زبان عربی به معنای سنگ سار کردن مثل رماهُ بالحجارة و سنگ چینی است (فرهنگ لغت اسلام، 698، شرتونی، 454). همچنین نویسندگان متقدم مطمئن نبودند که آن را زَبور قرائت کنند یا زُبُور، در هرصورت زَبَرَ به معنای نوشتن و کتابت کردن است (جفری،148 ). البته این ریشه گویا به معنای آهن پاره، نوشتن، عقل، توانا، بانگ بر زدن و کتاب هم هست. درباره ریشه دقیق آن اختلاف نظر است، برخی محققان آن را واژه ای عربی، برخی دیگر سریانی و عربی تلقی کرده اند. اما زبور بر وزن صبور به معنای قرائت و تلاوت متون و ستایش خداوند است. این کلمه در اشعار دوران پیش از اسلام به متون مکتوب اشاره دارد. همچنین زُبُر بر وزن عنق که هم ریشه با زبور است اشاره به کتاب حِکمی دارد و کتابی که با حروف درشت نوشته شود، زبور گویند و آن عمدتاً متنی است که بر خلاف کتاب مقدس حاوی احکام عقلی و اخلاقی باشد نه شرعی. در هر صورت، زبور اشاره به کتاب داود دارد (راغب اصفهانی، 211، صفایی، 454، دهخدا، 19، قاموس قرآن، 154، برهان قاطع، 1005، غیاث اللغات، 428، فرهنگ آنندراج، 2198؛ فرهنگ لغت اسلام، 698؛ هورویتز، XI/372). ظاهراً از سده دوم هجری به بعد بندهایی از مزامیر به زبان عربی ترجمه شده و در میان اعراب رایج بوده است (هورویتز، VIII/1184-1185).

کلمات کلیدی