ادغام هوش مصنوعی در آموزش معماری، در حالی که در کشورهای پیشرفته به سرعت در حال گسترش است، در ایران با چالش نبود چارچوب یکپارچه، محدودیت‌های زیرساختی ناشی از تحریم‌ها و نگرانی‌های اخلاقی-خلاقیتی همراه است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل چندسطحی این چالش‌ها، به دنبال ارائه مدلی بومی برای ادغام مؤثر هوش مصنوعی در برنامه‌های درسی معماری ایران است. این مطالعه از روش تحقیق ترکیبی با طراحی هم‌زمان موازی استفاده می کند. جامعه آماری شامل استادان و دانشجویان معماری و نمونه‌گیری به صورت هدفمند انجام می شود (۹۵ نفر: ۱۵ عضو هیئت علمی، ۱۰ دانشجوی دکتری، ۲۵ کارشناسی ارشد و ۴۵ کارشناسی). داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و پرسشنامه محقق‌ساخته گردآوری و با نرم‌افزارهای NVivo 14 (تحلیل مضمون) و SPSS (آزمون‌های کای‌اسکوئر و آنوا) تحلیل می شوند. یافته‌ها در پنج مضمون اصلی طبقه‌بندی می گردند: ۱) تسریع فرآیند طراحی (میزان موافقت 80٪-51٪ (، ۲ (بهبود ارتباطات با ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی (٪93-٪60)، ۳ (خلق طرح‌های نوآورانه (87٪-٪62)، ۴) شخصی‌سازی یادگیری (93٪-71٪ و ۵) چالش‌های اخلاقی و عملی (73٪-51٪). اساتید و دانشجویان دکتری هوش مصنوعی را ابزاری استراتژیک و پژوهشی می‌دانند، و نگران خطر انتقال از تصمیم‌سازی به تصمیم‌گیری هستند؛ در حالی که دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد بیشتر بر محدودیت‌های عملی و کاهش خلاقیت تاکید دارند. بر اساس یافته‌ها، مدل مفهومی«هوش‌مصنوعی–آموزش–معماری» با سه مؤلفه کلیدی پیشنهاد می شود: الف) آموزش مقدماتی و آشنایی نظام‌مند با هوش مصنوعی، ب) ادغام کاربردی در استودیوهای طراحی دیجیتال، ج) ارزیابی مستمر ابعاد اخلاقی و اجتماعی. این مدل با در نظر گرفتن شرایط ایران طراحی شده و بر حفظ نقش محوری انسان در خلاقیت معماری تأکید دارد.

کلمات کلیدی