مدل‌های شبیه‌سازی ابزاری مناسب برای شبیه‌سازی آبشویی نیترات و مؤثرترین راه برای رسیدن به کاهش آبشویی نیتروژن از مزارع به منابع آب به شمار می روند. در این مطالعه، جهت برآورد میزان آبشویی نیترات در مزارع گندم، 59 مزرعه به صورت تصادفی و با پراکنش یکنواخت در اراضی گندم شهرستان بندرترکمن در سال زراعی 99-1398 انتخاب شدند. داده‌های هواشناسی از ایستگاه هم‌دیدی بندرترکمن (دمای کمینه، بیشینه و ساعت آفتابی)، اطلاعات مدیریتی مزارع گندم (دفعات، مقدار و زمان مصرف کود نیتروژن و آبیاری، تراکم گیاهی و تاریخ کاشت) از طریق تکمیل پرسش‌نامه توسط کشاورزان و داده‌های مربوط به خاک (بافت، عمق، میزان نیترات و آمونیوم، شوری و اسیدیته) از طریق اندازه‌گیری‌های آزمایشگاهی در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان گردآوری شدند. سپس این اطلاعات در مدل SSM-Wheat وارد و از نتایج خروجی گرفته شد. مطابق نتایج، سه مزرعه در بخش میانی شهرستان، بیش‌تر از 30 کیلوگرم در هکتار آبشویی نیترات داشتند که به کشت آبی اختصاص دارند. همچنین 18/10 درصد (6 مزرعه) در بخش جنوبی، آبشویی 20 تا 30 کیلوگرمی در هکتار را نشان دادند.کاربرد کود مصرفی در مرحله پیش کاشت، استفاده از مقادیر بالای نیتروژن در مرحله سرک و وقوع بارندگی‌های سنگین بلافاصله پس از مصرف کود را می‌توان از دلایل آبشویی بالاتر نیترات در این کشت‌بوم‌ها عنوان کرد. همچنین مدل مورد بررسی، 2/32 درصد از مزارع را فاقد آبشویی نیترات و 17/10 درصد را دارای کم‌ترین میزان آبشویی نیترات (1-5 کیلوگرم در هکتار) معرفی کرده که به‌عنوان مزارعی سالم از لحاظ آلودگی محیط زیستی آب‌های زیرزمینی شناخته شدند. مصرف پایین کود نیتروژن، تقسیط کود در چند مرحله رشدی و زمان‌بندی مناسب مصرف کود می‌تواند از دلایل کاهش میزان آبشویی نیترات باشد. نتایج این تحقیق می‌تواند راهنمایی برای بهینه‌سازی مصرف کود، کاهش آلودگی نیتراتی آب‌های زیرزمینی و ارتقای پایداری تولید گندم در شمال کشور مورد استفاده قرار گیرد.

کلمات کلیدی