در دهه‌های اخیر به‌واسطه تغییرات ساختاری و سیاستی، الگوهای تازه‌ای از مهاجرت شکل گرفته است؛ که صرفاً در چارچوب خطی قابل تبیین نیست. یافته‌های این پژوهش با روش مرور نظام‌‌مند و با تحلیل ۱۴ مقاله منتخب نشان داد که مهاجرت چند‌شقی و چند‌مرحله‌ای جایگزین الگوهای دو‌شقی شده و مسیر‌‌‌‌های متنوعی پدید آمده‌اند. عوامل ساختاری همچون سخت‌تر شدن سیاست‌های‌مرزی، کنترل‌های امنیتی و ... تغییرات اساسی در الگوهای مهاجرت ایجاد کرده‌اند؛ عوامل فردی نیز تصمیم‌گیری گام‌به‌گام مهاجران را برجسته‌‌تر نموده است. این الگوهای نوظهور، از جمله افزایش مخاطرات و هزینه‌های قاچاق در کنار افزایش فرصت‌های شغلی و پویایی اقتصادی در مناطق عبوری و کشورهای مقصد، به‌وضوح نشان می‌‌‌‌دهد که سیاست‌های محدودکننده مهاجرتی لزوماً موجب توقف جریان‌های مهاجرت نمی‌شوند، بلکه الگوهای مهاجرت را پیچیده‌تر و پیامدهای آن را متناقض‌تر می‌نمایند. نگاه کلان‌روایت (اروپامحور) به مهاجرت، بخشی از پویایی‌های درونی و منطقه‌ای را نادیده گرفته است درحالی‌که شواهد نشان می‌دهد مهاجرت‌های درون‌قاره‌ای و چندمرحله‌ای (جنوب-جنوب) سهم بسزایی در شکل‌گیری روندهای جدید دارد. در ایران نیز با حضور طولانی مهاجران افغانستانی و تغییرات مستمر سیاستی، پدیده‌هایی مشابه در حال شکل‌گیری است. یافته‌ها نشان می‌دهد تحلیل واقع‌گرایانه پدیده مهاجرت، نیازمند توجه به الگوهای چندشقی و فرایندی و اتخاذ رویکردهای منعطف و چند‌بعدی در سیاست‌گذاری است.

کلمات کلیدی