در دهه‌های اخیر، تغییرات اقلیمی به عنوان یکی از چالش‌های اساسی زیست‌محیطی در جهان، به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک، از جمله ایران، مورد توجه قرار گرفته است. در این پژوهش، با هدف ارزیابی وضعیت تغییرات اقلیم کشور طی نیم‌قرن گذشته، از چهار روش معتبر تعیین اقلیم شامل، دومارتن، ایوانف، سلیانینوف و آمبرژه، استفاده شده است. داده‌های اقلیمی ۳۶ ایستگاه هواشناسی در دو بازه زمانی متمایز شامل: گذشته دور (۱۹96–۱۹72) و گذشته نزدیک (۲۰۲۱–۱۹۹۷) تحلیل شدند تا تغییرات احتمالی در نوع اقلیم مناطق مختلف کشور شناسایی گردد. نتایج حاکی از آن است که در بیشتر ایستگاه‌ها، هم‌زمان با افزایش دما و کاهش بارش، وضعیت اقلیمی به سمت شرایط خشک‌تر و گرم‌تر تغییر پیدا کرده است. این تغییرات به‌ویژه در شهرهایی همچون تربت حیدریه، مشهد، گرگان، سنندج و فسا به طور واضحی مشهود بوده و در تحلیل‌های انجام‌شده با چهار روش معتبر طبقه‌بندی اقلیم نیز مورد تأیید قرار گرفته‌اند. هم‌چنین در ایستگاه‌های مناطق مرطوب مانند بابلسر، رامسر و بندر انزلی نیز نتایج نشان‌دهنده روندی کاهشی در رطوبت محیط است. تغییر نوع اقلیم از نیمه‌خشک به خشک و حتی بیابانی معتدل در برخی ایستگاه‌ها، نشان‌دهنده گسترش وسعت مناطق خشک و بیابانی در کشور است. یافته‌های این پزوهش هم نشان می‌دهد که کشور ایران به طور فزاینده‌ای در معرض گرمایش و خشکی اقلیمی قرار دارد. با توجه به این نتایج، بازنگری اساسی در برنامه‌ریزی‌های مدیریت منابع آب و الگوهای کشاورزی برای کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر تغییرات اقلیمی و سازگاری با تغییرات اقلیمی ضروری است.

کلمات کلیدی