در مواجهه با بحران‌های چندلایه محیط‌زیستی در عصر انسان‌زاد، رویکردهای خطی و تک‌بُعدی در سیاست‌گذاری و مدیریت دیگر قادر به تضمین پایداری بلندمدت نیستند. در چنین بستری، سواد اکولوژیکی به‌مثابه یک «بُرن سیستمی» برای حکمروایی محیط‌زیستی پایدار مطرح می‌شود؛ ظرفیتی شناختی–هنجاری که امکان درک روابط پیچیده، بازخوردها، پویایی‌های غیرخطی و وابستگی‌های متقابل در نظام‌های اجتماعی–بوم‌شناختی را فراهم می‌کند. هدف این مقاله تبیین نظری و تحلیلی نقش سواد اکولوژیکی در ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری و طراحی نهادی در حکمروایی محیط‌زیستی، بر اساس چارچوب تفکر سیستمی و ابزارهای پویایی‌شناسی سیستمی است. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل مفهومی، مدل‌سازی علّی و توسعه الگوهای حلقه‌های بازخورد در نظام‌های اجتماعی–محیطی است. در این چارچوب، سواد اکولوژیکی نه صرفاً به‌عنوان آگاهی زیست‌بومی، بلکه به‌عنوان ظرفیت ادراک ساختارهای سیستمی، تشخیص نقاط اهرمی مداخله، و پیش‌بینی پیامدهای بلندمدت سیاست‌ها مفهوم‌پردازی می‌شود. نتایج نشان می‌دهد که سطوح بالاتر سواد اکولوژیکی در میان کنشگران حکمرانی، از طریق بهبود فهم پویایی‌های انباشت، تأخیر زمانی، و اثرات ناخواسته سیاست‌ها، به کاهش شکست‌های سیاستی و افزایش تاب‌آوری نهادی منجر می‌شود. مقاله در نهایت یک چارچوب مفهومی یکپارچه برای پیوند میان سواد اکولوژیکی، تفکر سیستمی و حکمروایی محیط‌زیستی ارائه می‌کند و نشان می‌دهد که ارتقای این نوع سواد، پیش‌شرط گذار از مدیریت واکنشی به حکمروایی تطبیقی و یادگیرنده در نظام‌های اجتماعی–بوم‌شناختی است.

کلمات کلیدی