پیشرفت شتابان فناوری هوش مصنوعی و نفوذ عمیق آن در لایه‌های مختلف زندگی اجتماعی، نظام‌های حقوقی جهان را با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه ساخته است. تصمیم‌گیری‌های خودکار، پردازش انبوه داده‌های شخصی و عملکرد مستقل سیستم‌های هوشمند، مرزهای متعارف مفاهیم حقوقی همچون مسئولیت، رضایت و جبران خسارت را به چالش کشیده است. در این میان، اصول و هنجارهای اخلاقی می‌توانند نقشی کلیدی در پیشگیری و مدیریت این چالش‌ها ایفا نمایند. مسئله اصلی پژوهش، چالش‌های حقوقی نوظهوری است که در اثر توسعه و کاربرد سیستم‌های هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف حیات اجتماعی پدیدار گشته و این پرسش را مطرح می‌سازد که چگونه اصول و ملاحظات اخلاقی می‌توانند به‌عنوان عامل پیشگیرانه یا تعدیل‌کننده، چالش‌های حقوقی هوش مصنوعی را کاهش دهند. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسناد حقوقی و رویه قضایی، سه چالش عمده حقوقی شامل نقض حریم خصوصی اطلاعاتی و حفاظت از داده‌ها، تعارض میان حقوق فردی و منافع جمعی، و تهدیدات امنیت سایبری در بسترهای هوشمند را مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اتخاذ رویکردی تلفیقی متشکل از چهارچوب‌های تنظیم‌گری، سازوکارهای فنی و راهبردهای اخلاقی، می‌تواند کارآمدترین شیوه برای مواجهه با چالش‌های حقوقی یادشده باشد. نتیجه پژوهش آن است که فناوری هوش مصنوعی باید همواره هم‌سو با ارزش‌های بشری باشد و بنیان حقوق انسانی را مستحکم سازد.

کلمات کلیدی