زمینه و هدف: ظرفیت و توان بی‌هوازی در اجرای الگوهای حرکتی ویژه و پاسخ به نیازمندی‌های فیزیولوژیکی بازیکنان در مسابقة بسکتبال، اهمیت زیادی دارد. آزمون‌های متعدد آزمایشگاهی برای تعیین این قابلیت وجود دارند، اما به‌نظر می‌رسد آزمون‌های میدانی کاربرد بیشتری داشته باشند. هدف پژوهش حاضر، طراحی و اعتباریابی آزمون ظرفیت بی‌هوازی ویژة بسکتبال (BSACT) بر مبنای آزمون وینگیت 30 ثانیه پایین‌تنه بود. مواد و روش‌ها: در این پژوهش کاربردی به روش همبستگی، آزمودنی‌ها شامل 30 نفر از بازیکنان جوان نیمه‌حرفه‌ای بسکتبال (سن00/1±17/17 سال، شاخص تودة بدنی 10/2±61/22 کیلوگرم بر متر مربع) بودند. ابتدا آزمون جدید بر پایة پیشینۀ پژوهش و نظرهای مربیان متخصص و باتجربۀ بسکتبال، با استفاده از نیازمندی‌های فیزیولوژیکی و الگوهای حرکتی ویژۀ بسکتبال، از جمله حرکات رو به جلو، عقب و به پهلو، شوت، لی‌آپ، دریبل، تغییر جهت و شتاب‌گیری، به تناسب تکرار و شدت رخداد در مسابقۀ واقعی طراحی و سپس چندین بار به‌صورت آزمایشی اجرا شد. سپس از آزمودنی‌ها طی چهار روز با فاصلۀ 72 ساعت، آزمون‌های وینگیت 30 ثانیه (ملاک) و BSACT (پیش‌بین)، گرفته شد. به‌طوری‌که روز اول آزمون ملاک، روزهای دوم و سوم آزمون پیش‌بین توسط آزمون‌گیرندة اول و روز چهارم آزمون پیش‌بین توسط آزمون‌گیرندة دوم اجرا شد. توان اوج، توان میانگین، توان کمینه و نمایة خستگی آزمون وینگیت با نرم‌افزار دوچرخة کارسنج مونارک و در آزمون جدید با استفاده از کرنومتر زمان‌گیری و با فرمول‌های توان بی‌هوازی آزمون رست، محاسبه شد. ضربان قلب در هر دو آزمون با دستگاه ضربان‌سنج پولار ثبت شد. پس از اطمینان از نرمال بودن توزیع داده‌ها با استفاده از آزمون شاپیرو-ویلک، از ضریب همبستگی پیرسون به‌منظور تعیین روایی و از ضریب همسانی درونی و نمودار بلاند-آلتمن برای تعیین پایایی و عینیت آزمون جدید استفاده شد. تجزیه‌وتحلیل آماری و رسم نمودارها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS نسخة 27 و گراف‌پد نسخۀ 10 و در سطح معناداری آماری 05/0≥ Pانجام شد. نتایج: نتایج نشان داد که در بررسی روایی، بین توان اوج (811/0=r)، توان میانگین (828/0=r) و توان کمینه (758/0=r) دو آزمون همبستگی بسیار قوی معنادار و در ضربان قلب (623/0=r)، همبستگی قوی معناداری وجود دارد (0/001 p<)، اما در نمایة خستگی (469/0=r ، 009/0P=) همبستگی معنادار متوسطی دیده شد. در بررسی پایایی، بین توان اوج (960/0=ICC)، توان میانگین (981/0=ICC)، توان کمینه (984/0=ICC)، نمایه خستگی (799/0=ICC) و ضربان قلب (937/0=ICC) پس از دو بار اجرای BSACT توسط یک آزمون‌گیرنده، همبستگی معناداری دیده شد (05/0>P). همچنین در بررسی عینیت، بین توان اوج (957/0=ICC)، توان میانگین (970/0=ICC)، توان کمینه (964/0=ICC)، نمایة خستگی (801/0=ICC) و ضربان قلب (616/0=ICC) توسط دو آزمون‌گیرنده، همبستگی معناداری دیده شد (05/0 p<). افزون بر این، نمودار بلاند-آلتمن برای ارزیابی پایایی و عینیت آزمون BSACT نشان داد که در همة متغیرها، سوگیری میانگین (میانگین اختلاف‌ها) نزدیک به صفر بود. توزیع نقاط حول خط میانگین اختلاف‌ها متمرکز بود و بیشتر نقاط در حدود اطمینان 95 درصد قرار داشتند، که نشان‌دهندة توافق قابل قبول بین اندازه‌گیری‌هاست. نتیجه‌گیری: به‌نظر می‌رسد آزمون میدانی جدید BSACT ، آزمونی کاربردی، معتبر و قابل ‌اطمینان برای اندازه‌گیری ظرفیت بی‌هوازی بازیکنان جوان و نیمه‌حرفه‌ای بسکتبال است. بنابراین، مربیان بسکتبال و بدنسازی می‌توانند از این آزمون به‌منظور ارزیابی اولیه و پایش مستمر ظرفیت بی‌هوازی بازیکنان و شناسایی افراد آماده و برتر، استفاده کنند.

کلمات کلیدی