پیچیدگی‌های فزاینده در ساختار قدرت جهانی و گذار از دیپلماسی سنتی و ایستا به دیپلماسی کنش‌گر و فرصت‌محور، بازاندیشی در الگوهای رهبری وزارت امور خارجه عراق را به ضرورتی بنیادین تبدیل کرده است. این پژوهش با هدف طراحی مدل رهبری کارآفرینانه در وزارت امور خارجه عراق انجام شده است. رویکرد تحقیق حاضر کیفی و مبتنی بر استراتژی نظریه‌پردازی داده‌بنیاد با طرح نظام‌مند استراوس و کوربین است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و عمیق با ۱۱ نفر از خبرگان کلیدی شامل سفرا، دیپلمات‌های ارشد و اساتید دانشگاه متخصص در حوزه رهبری در عراق و به روش نمونه‌گیری هدفمند گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش مقایسه‌ای مداوم و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت و فرآیند تحلیل تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. به‌منظور اطمینان از اعتبار علمی یافته‌ها، از معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا شامل قابلیت باور، انتقال‌پذیری، اطمینان‌بخشی و تأییدپذیری استفاده شد. یافته‌های پژوهش به استخراج یک مدل پارادایمی منجر شد که در مرکز آن، رهبری کارآفرینانه به‌عنوان پدیده محوری با مؤلفه‌هایی نظیر هوش موقعیتی، الگو بودن رفتاری و مدیریت ریسک استراتژیک قرار دارد. شرایط علّی این پدیده، ترکیبی از پیش‌ران‌های اخلاقی و باورهای فردی رهبر است که بیانگر گذار رهبری دیپلماتیک از منطق کنترل اداری به منطق کنش‌گری فرصت‌محور می‌باشد. در این میان، شرایط زمینه‌ای نظیر حمایت‌های ساختاری و زیرساخت‌های فناورانه بستر تحقق مدل را فراهم می‌سازند، در حالی که متغیرهای مداخله‌گر شامل موانع فرهنگی و نقش نخبگان جوان، نحوه اجرای راهبردها را شکل می‌دهند. راهبردهای برآمده از این بافتار شامل توسعه نخبگان، هدایت الگو‌مدار و اصلاحات فرآیندی یادگیرنده است که به پیامدهایی همچون خلق ارزش استراتژیک ملی، ارتقای قدرت چانه‌زنی بین‌المللی و تعالی روان‌شناختی کارکنان منجر می‌شود. نتایج نهایی نشان می‌دهد که رهبری کارآفرینانه در وزارت امور خارجه عراق، قابلیتی پویا و زمینه‌مند است که در تعامل میان رهبر و ساختار سازمانی معنا می‌یابد. نوآوری اصلی پژوهش، تبیین الگوی «دیپلمات-کارآفرین» است که با عبور از رویکردهای کلاسیک رهبری اداری در بخش عمومی، نشان می‌دهد موفقیت در دیپلماسی نوین مستلزم تلفیق اعتبار اخلاقی، هوش موقعیتی و توان تبدیل محدودیت‌های ژئوپلیتیک به فرصت‌های راهبردی است.

کلمات کلیدی