هوش مصنوعی طی دهههای اخیر به یکی از فناوریهای تحولآفرین در عرصههای گوناگون، بهویژه آموزش عالی، تبدیل شده است. ورود ابزارهایی مانند سیستمهای یادگیری تطبیقی، چتباتهای هوشمند و هوش مصنوعی مولدفرصتهای متعددی برای ارتقای کیفیت آموزش، شخصی سازی یادگیری، کاهش بار کاری اساتید و افزایش تعامل و انگیزش دانشجویان فراهم آورده است. این پژوهش با رویکرد مرور نظاممند و بر اساس چارچوب اوکولی و شابرام (2010)، به بررسی2۴مقاله منتخب از پایگاههای معتبر علمی پرداخته تا تصویری جامع از کاربردها، فرصتها و چالشهای هوش مصنوعی در آموزش عالی ارائه دهد. نتایج نشان میدهد که استفاده ازChatGPTو فناوریهای مشابه موجب بهبود معنادار در عملکرد تحصیلی، ارتقای مهارتهای تفکر انتقادی و خالقانه، افزایش رضایت و کاهش استرس دانشجویان شده است. همچنین، این ابزارها نقش مهمی در فراهمکردن آموزش شخصیسازیشده و دسترسی برابر به منابع یادگیری دارند. از سوی دیگر، پژوهشها بیانگر ظرفیت هوش مصنوعی در تسهیل وظایف آموزشی و اداری اساتید بوده و آن را به عاملی مؤثر در تحول ساختارهای سنتی آموزش بدل کردهاند. با این حال، چالشهایی همچون نگرانیهای اخالقی، حفظ حریم خصوصی دادهها، خطر وابستگی بیش از حد دانشجویان به فناوری، کاهش یادگیری مستقل و کمبود زیرساختها و مهارتهای الزم در میان اساتید، موانعی جدی در مسیر بهرهبرداری مؤثر از این فناوری به شمار میروند. مرور مطالعات همچنین نشان میدهد که بیشتر تحقیقات در بستر کشورهای توسعهیافته انجام شده و جنبههای مدیریتی، فرهنگی و انسانی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین، نتایج این پژوهش بر ضرورت انجام مطالعات جامعتر و بومیسازی کاربردهای هوش مصنوعی در آموزش عالی تأکید می کند. به طور کلی، یافتهها حاکی از آن است که بهرهگیری هوشمندانه و مسئوالنه از هوش مصنوعی میتواند نقشبسزایی در ارتقای کیفیت یادگیری و آموزش دانشگاهی ایفا کند و مسیر تحول نظامهای آموزشی مدرن را هموار سازد

کلمات کلیدی