در عصر قاجار، روزنامه های حکمت، کمال و چهره نما از جمله جرایدی بودند که توسط متجددین ایرانی در مصر منتشر شدند. مسئله پژوهش حاضر کوشش برای فهم تأثیراتِ شرایط سیاسی و فرهنگیِ محیط های جغرافیاییِ مصر، عثمانی و ایران بر چگونگیِ مواجهه این روزنامه نگارانِ شیعه مذهبِ ایرانی تبار با مسئله دین و مذهب است. بر این اساس، پرسش تحقیق حاضر آن بود که در بازنمایی مسئله اسلام و تشیع در روزنامه های فارسی زبان مصر(حکمت، کمال و چهره نما) در دوره پیشامشروطه(1906م) چه تفاوت ها و شباهت هایی دیده می شود و چرا این گونه خاص بود؟ نتیجه این بررسی که به روش توصیفی-تحلیلی انجام شد، حاکی از آن است که تحت تأثیر فشار فزاینده اروپا و روسیه و رشد اندیشه پان اسلامیسم و نوگراییِ اسلامی به ویژه عقاید عبده در مصر، مدیران سه روزنامه عالم اسلام را جهان وطن خویش و مذهب شیعه را یک جزء از این پیکره تصورکردند. آنان در راستای رفع ضعفِ این جهان وطن، \\\\\\\"توجه مجدد به دین اسلام\\\\\\\"، \\\\\\\"اتحاد دول اسلامی\\\\\\\"، \\\\\\\"علم و آموزش\\\\\\\" و \\\\\\\"توسعه صنعت و اقتصاد\\\\\\\" را به عنوان عوامل \\\\\\\"ترقی\\\\\\\" درنظر گرفتند. مدیران این جراید به نفع ضرورتِ هدف \\\\\\\"اتحاد\\\\\\\"در برابر دول مسیحی، جهد بلیغی کردند که بر فرقه گرایی سنی و شیعیِ معاصرشان فائق آیند.

کلمات کلیدی