نقش مشاور در دادرسی کیفری کودکان و نوجوانان یکی از ارکان بنیادی تحقق عدالت کودک‌محور است، با این حال میزان اثرگذاری و جایگاه حقوقی این کنشگر در نظام‌های مختلف تفاوت چشم‌گیری دارد. در حقوق ایران، قانون آیین دادرسی کیفری 1392 با وجود تاکید بر ضرورت حضور مشاور و تخصص‌گرایی، اظهارات وی را صراحتا مشورتی و فاقد آثار الزآم‌آور دانسته است، امری که سبب تضعیف کارکرد حقیقی مشاور و گسست میان تحلیل علمی و تصمیم قضایی می‌شود. در مقابل، حقوق افغانستان با اتکا بر قانون رسیدگی به تخلفات اطفال 1383 شمسی، نظامی چندبعدی، شورایی و تخصص‌محور ایجاد کرده که در آن قاضی مکلف است پیش از صدور رای اظهارات مشاور، اهل‌خبره و مساعدحقوقی را استماع و در رای منعکس کند. این تفاوت ساختاری الگوی افغانستان را به نمونه‌ای نزدیک‌تر به عدالت طفل‌محور، دادرسی مشارکتی و تصمیم‌سازی علمی تبدیل کرده است. هدف پژوهش حاضر تحلیل تطبیقی جایگاه مشاور در دو نظام حقوقی ایران و افغانستان با تمرکز بر سه مولفه هدف دادرسی، ساختار حقوقی-نهادی و اثر حقوقی نظر مشاور است. یافته‌ها گویای آن است که در نظام حقوقی ایران جایگاه مشاور به دلیل مشورتی بودن و نبود ضمانت اجرا، کارآمدی کافی در پرونده شخصیت و دادرسی منصفانه ندارد. در حقوق افغانستان الزامات قانونی مبتنی بر مشارکت چندتخصصی، نقش مشاور را به بخشی از فرآیند تصمیم‌سازی قضایی تبدیل کرده است. پژوهش در پایان با ارایه‌ی پیشنهادهایی همچون: الزامی ساختن درج نظر مشاور در رای، تقویت قضاوت شورایی و نهادینه‌سازی دادرسی مشارکتی، بر ضرورت بازنگری در رویکرد ایران به نقش مشاور تاکید می‌کند.

کلمات کلیدی