منطقه دهنه اجاق شامل پارک ملی ساریگل و روستای دهنه اجاق، از توابع شهرستان اسفراین در خراسان شمالی است. هدف پژوهش، بررسی ابعاد اجتماعی و اقتصادی مدیریت این منطقه و تحلیل عوامل مؤثر بر مشارکت مردم در حفاظت مشارکتی پارک ملی ساریگل است. جامعه آماری شامل ساکنان بالای ۱۸ سال، مسئولان محلی (دهیار و شورا) و مدیران پارک بود. داده‌ها با روش‌های اسنادی، بازدید میدانی، مصاحبه و پرسشنامه گردآوری شد. نتایج نشان داد اهالی از طریق زراعت، دامداری، زنبورداری، کارگری و اجاره مراتع به دیگر دامداران امرار معاش می‌کنند. میانگین درآمد ماهیانه دامداران از فروش دام و فرآورده‌های آن حدود ۱۰۰ میلیون ریال و درآمد شاغلان بخش خدمات و صنعت بین ۴۰ تا ۲۰۰ میلیون ریال متغیر است. با وجود این، وضعیت اقتصادی منطقه نامطلوب بوده و گرایش به مهاجرت رو به افزایش است. همچنین حضور عشایر یکجانشین‌شده موجب نارضایتی برخی ساکنان شده است. اگرچه سطح مشارکت عمومی پایین است، اما تمایل به همکاری در طرح‌های محلی وجود دارد. عواملی مانند سودآوری اقتصادی، تحصیلات و شغل بر میزان مشارکت تأثیرگذارند. در مجموع، پارک ملی ساریگل نیازمند طرح جامع مدیریت، حمایت مالی و سیاستی، و حرکت به‌سوی حکم‌روایی خوب و حفاظت مشارکتی است تا ضمن کاهش تعارضات مردم و پارک، زمینه توسعه پایدار و بهبود کیفیت زندگی فراهم شود.

کلمات کلیدی