معنای مکان به مثابه رکن بنیادین مطالعات محیطی، پیوندی ناگسستنی میان بستر مادی و ادراکات بشری برقرار می‌سازد. با وجود این جایگاه محوری، تنوع و تکثر رویکردهای نظری سبب شده است تبیین این مفهوم همچنان با ابهام مواجه باشد؛ ابهامی که ریشه درکثرت رویکردها، تشتت آرا و فقدان چارچوبی جامع جهت تلفیق ساحت های عینی و ذهنی در فهم فرآیند معناسازی دارد؛ وضعیتی که به ناهماهنگی مفهومی در جغرافیای انسانی و معماری دامن زده است. مطالعه حاضر در پی چگونگی شکل‌گیری معنای مکان در حوزه های فلسفی، علوم انسانی و اجتماعی، همچنین معماری و محیط، به بازخوانی روند تحول معانی مکان، از نگرش‌های صرفا کالبدی و ذهنی تا چارچوب‌های تفسیری و تعاملی پرداخته است. در این پژوهش با بهره گیری از راهبرد کیفی و بررسی تطبیقی بیش از نود اثر منتخب کلاسیک و معاصر در پایگاه های علمی، دیدگاه‌های نظریه پردازان شناسایی و مورد ارزیابی قرار گرفته اند. تحلیل یافته‌ها حکایت از آن دارد که رویکردهای کالبدی از فهم بازتولید مستمر معانی بازمانده اند؛ در مقابل رویکردهای ذهنی با محوریت بخشیدن به مفاهیمی چون حس تعلق، از تبیین نقش زیرساخت‌های فیزیکی مغفول مانده‌اند. استنتاج نهایی بیانگر آن است که رفع گسست یاد شده، در گرو پذیرش رویکردی دیالکتیکی با تکیه بر نظریاتی چون هم‌کنش‌گری نمادین است. الگوی پیشنهادی، مکان را نه ظرفی منفعل، بلکه کنشگری فعال معرفی می‌کند که در آن معنا از طریق مذاکرات جمعی و رفتارهای تکراری به طور مستمر بازتولید می شود. بدین ترتیب، تدوین چنین ساختار یکپارچه‌ای نه تنها تسهیل‌گر فرآیند طراحی بوده؛ بلکه با تاکید بر انعطاف پذیری تفسیری، امکان خلق خاطره مشترک و تجربه ای معنادار درمعماری و محیط های ساخته شده را میسر خواهد ساخت.

کلمات کلیدی