این پژوهش با بهره‌گیری از چارچوب نظری حوزه عمومی یورگن هابرماس، به بررسی تأثیر تحولات رسانه‌ای در افغانستان پس از سال 2001 بر شکل‌گیری یا تضعیف حوزه عمومی به‌عنوان فضایی برای گفتگوی عقلانی و مشارکت مدنی می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه رسانه‌های نوین، به‌ویژه پلتفرم‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، بر ایجاد یا محدودیت حوزه عمومی در این کشور تأثیر گذاشته‌اند؟ فرضیه اصلی پژوهش این است که ظهور رسانه‌های دیجیتال به تقویت نسبی حوزه عمومی کمک کرده، اما چالش‌هایی مانند قطبی‌سازی قومی، سانسور، تهدیدات امنیتی و محدودیت‌های آزادی بیان مانع تحقق کامل آن شده‌اند. با استفاده از روش کیفی، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که در دوره جمهوری (2001–2021)، رسانه‌های نوین، به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک و توییتر (ایکس)، فضاهایی غیررسمی برای طرح مسائل عمومی، گفتگوهای میان‌فرهنگی و نقد قدرت فراهم کردند و به مشارکت مدنی گروه‌های حاشیه‌ای، از جمله زنان و جوانان، کمک نمودند. با این حال، پس از بازگشت طالبان در اوت 2021، اعمال سانسور گسترده، محدودیت دسترسی به اینترنت و خشونت علیه روزنامه‌نگاران با بیش از 200 مورد نقض آزادی رسانه تا سال 2024-این فضاها را به‌شدت تضعیف کرده است. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهند که حوزه عمومی در افغانستان بیشتر در بسترهای غیررسمی دیجیتال شکل گرفته و نهادهای رسمی به دلیل ضعف ساختاری و فشارهای سیاسی نتوانسته‌اند نقش مشابهی ایفا کنند. این پژوهش بر لزوم توسعه سواد رسانه‌ای، حمایت از روزنامه‌نگاری مستقل و ایجاد فضایی امن برای کنشگران تأکید دارد تا پتانسیل رسانه‌های نوین برای بازسازی حوزه عمومی در شرایط چالش‌برانگیز افغانستان محقق شود.

کلمات کلیدی