مقدمه: مزاج به‌عنوان یکی از ارکان اساسی طب سنتی ایران، می‌تواند در تبیین تفاوت‌های فیزیولوژیک افراد نقش داشته باشد. هدف پژوهش حاضر بررسی اثر ابعاد مزاج مفرد (گرم/سرد و تر/خشک) بر سطح تستوسترون، کورتیزول سرمی و نسبت تستوسترون به کورتیزول (T/C) در مردان غیرورزشکار بود. مواد و روش‌ها: این مطالعه از نوع مقطعی ـ تحلیلی بود و روی ۲۸ مرد غیرورزشکار ۱۸ تا ۲۴ سال انجام شد. برای شرکت در مطالعه، رضایت‌نامه کتبی آگاهانه داده شد. مزاج مفرد شرکت‌کنندگان با استفاده از پرسش‏نامه معتبر مزاج تعیین شد و افراد در دو بعد حرارتی (۱۴ نفر گرم و ۱۴ نفر سرد) و رطوبتی (۱۵ نفر تر و ۱۳ نفر خشک) طبقه‌بندی شدند. نمونه‌های خونی به‌صورت ناشتایی جمع‌آوری و مقادیر تستوسترون، کورتیزول و نسبت T/C اندازه‌گیری شد. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس دوطرفه (Two way ANOVA) در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۱ و با سطح معناداری 05/0 تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج تحلیل واریانس دوطرفه نشان داد اثر اصلی مزاج حرارتی در سطح تستوسترون معنادار بود (004/0p=)، به‌طوری‌ که افراد گرم‌مزاج در مقایسه با سردمزاج‌ها، مقادیر بالاتری داشتند، درحالی‌که اثر اصلی مزاج رطوبتی در تستوسترون معنادار نبود (18/0p=). درخصوص کورتیزول، اثر اصلی مزاج رطوبتی معنادار گزارش شد (02/0p=)، به‌گونه‌ای که افراد ترمزاج در مقایسه با خشک‌مزاج‌ها، سطوح پایین‌تری نشان دادند، اما اثر مزاج حرارتی بر کورتیزول معنادار نبود (5/0p=). همچنین، نسبت T/C تحت‌تأثیر اثر اصلی مزاج حرارتی (002/0p=) و مزاج رطوبتی (02/0p=) قرار داشت، درحالی‌که اثر متقابل مزاج حرارتی و رطوبتی بر هیچ‌یک از متغیرها معنادار نبود (05/0p>). نتیجه‌گیری: با توجه به داده‌ها، وضعیت کاتابولیکی در افراد خشک‌مزاج بیشتر از افراد ترمزاج است و وضعیت آنابولیکی در مزاج تر عمدتاً ناشی از کاهش کورتیزول سرمی است تا افزایش تستوسترون. به ‌نظر می‌رسد تستوسترون سرمی تابعی از محور گرمی ـ‌ سردی مزاج باشد، نه تری‏ ـ ‏خشکی. بنابراین، وضعیت آنابولیکی در گرم‌مزاج‌ها بیشتر از سردمزاج‌هاست و کاتابولیسم در سردمزاج‌ها بیشتر به کاهش تستوسترون نسبت داده می‌شود تا افزایش کورتیزول.

کلمات کلیدی