چکیده یک روش نوآورانه برای امکان‌سنجی تلفیق هوش مصنوعی (AI) و روش‌های پیشرفته جهت استاندارد سازی فیروزه های با کیفیت بالای معدن نیشابور ابداع گردید. در ابتدا از روشهای های معمول در شناسایی گوهرسنگ ها و هوش مصنوعی، جهت شناسایی فیروزه استفاده شد، سپس از روش‌های پیشرفته گوهرشناسی جهت استاندارد سازی اقدام گردید. گوهرسنگ فیروزه با کمک تجزیه و تحلیل تصاویر دیجیتال و هوش مصنوعی (AI) از ویژگی‌های گوهرشناسی مشخص شد. این روش بر پردازش تصاویر توسط هوش مصنوعی (AI) متکی است. 1600 سری تصویر دیجیتال از 18 نمونه از مناطق مختلف معدن فیروزه نیشابور تهیه و به پایگاه داده منتقل شد. دقت شناسایی گوهرسنگ فیروزه با استفاده از این روش 94% بود. با کمک آنالیزهای XRD، شناسایی کانی، تعیین ساختار بلوری، تعیین فازها و اندازه ذرات بلوری، امکان پذیر گردید. میانگین اندازه ذرات فیروزه با کیفیت کمتر، °A 201/2 و فیروزه های با کیفیت گوهری°A 137/9 توسط فرمول دبای شرر محاسبه شدند. پیک های رامان شناسایی شده در محدوده های cm1- 200، cm1- 400 و cm1- 1000 می‌باشند. پیک cm1-1031 و cm1-1036 مربوط به ارتعاشات فسفات است، اما پیک‌های محدوده cm1-200 احتمالا مربوط به ارتعاشات آب یا هیدروکسیل در ساختار است. نمونه‌های فیروزه بررسی شده توسط SEM نشان داد که فیروزه های نامرغوب علاوه بر عناصر اصلی خود، حاوی عناصر Si و Ca نیز می‌باشند. مقایسه آنالیزهای RAMAN, XRF, XRD و SEM فیروزه معدن نیشابور با فیروزه های سایر مناطق دنیا نشان داد که فیروزه معدن نیشابور دارای الگوی XRD ویژه منحصر به فرد خود است که با الگو فیروزه های دیگر مناطق دنیا، تفاوت قابل توجهی نشان می دهد. این تفاوت ها در آنالیزهای RAMAN, XRF و SEM نیز به صورت بارزی، مشخص می باشند. این پژوهش نشان داد که گوهرسنگ فیروزه معدن نیشابور (با کیفیت گوهری)، باید به عنوان فیروزه استاندارد مرجع دنیا معرفی گردد.

کلمات کلیدی