جزیره‌ی کیش در خلیج فارس، از دوران باستان تا سده‌های میانه‌ی اسلامی، همواره یکی از کانون‌های اصلی تعاملات اقتصادی و بازرگانی ایران با جهان پیرامون بوده است. بررسی منابع تاریخی و جغرافیایی اسلامی تا قرن هفتم هجری نشان می‌دهد که کیش نه‌تنها مرکز تجارت دریایی، بلکه محور ارتباطی میان بنادر جنوبی ایران، شبه‌جزیره عربستان، سواحل هند و شرق آفریقا محسوب می‌شده است. در قرون سوم تا پنجم هجری، این جزیره به‌سبب موقعیت جغرافیایی ممتاز، امنیت نسبی دریایی و حضور بازرگانان ایرانی و عرب، به یکی از پررونق‌ترین بنادر خلیج فارس تبدیل شد. گزارش‌های جغرافی‌دانانی چون ابن‌حوقل، مقدسی و اصطخری بر این امر دلالت دارند که کیش در این دوره دارای نظام اقتصادی پویا، بازارهای فعال و زیرساخت‌های دریایی پیشرفته بوده است. صید مروارید، تجارت ادویه، منسوجات، فلزات گران‌بها و کالاهای لوکس از مهم‌ترین عوامل رشد اقتصادی و ثروت‌زایی این منطقه به‌شمار می‌رفت. افزون بر آن، کیش به‌عنوان نقطه‌ی پیوند میان شرق و غرب دنیای اسلام، نقشی فرهنگی و تمدنی نیز ایفا می‌کرد؛ به‌گونه‌ای که تبادلات علمی، هنری و مذهبی میان ساکنان آن و سایر مراکز تمدنی اسلامی رواج داشت. از منظر سیاسی نیز، کیش تا قرن هفتم هجری معمولاً زیر نفوذ حکومت‌های ایرانی، به‌ویژه آل‌بویه و امرای محلی تابع آنان قرار داشت و به‌عنوان پایگاه دریایی و اقتصادی ایران در خلیج فارس عمل می‌کرد. تحلیل شواهد تاریخی و باستان‌شناسی نشان می‌دهد که رونق و شکوفایی کیش در این دوره، موجب تثبیت موقعیت آن به‌عنوان مرکز ثقل اقتصاد دریایی ایران و یکی از ارکان تجارت بین‌المللی خلیج فارس گردیده است

کلمات کلیدی